Hoe kan het voor de gewone man/vrouw (zoals jij en ik) binnen Europa (Nederland) makkelijker worden gemaakt om te participeren in niet beursgenoteerde bedrijven? Het antwoord op die vraag behandel ik deze week tijdens mijn online zoektocht naar economisch eigendomsrecht van aandelen. In Nederland zijn de mogelijkheden beperkt om medewerkers of buitenstaanders daadwerkelijk mede-eigenaar te maken van je bedrijf (bonusregelingen, winstdeling en schijnaandelen, etc. neem ik hierbij niet mee). Het beperkte lijstje met mogelijkheden kan ik inmiddels wel dromen:

  1. aandelen
  2. aandelenopties
  3. stemrechtloze aandelen
  4. gecertificeerde aandelen
  5. lidmaatschapsrechten in een coöperatie
  6. economische eigendom van aandelen

De eenvoudigste en snelste manier om iemand mede-eigenaar te maken van je bedrijf, is optie 6; de verkoop van de economische eigendom van aandelen (ook wel het economisch eigendomsrecht genoemd). Deze participatievorm houdt mij al jaren bezig! Ik kwam er voor het eerst mee in aanraking nadat Sjoerd van der Velden (partner en oprichter van advocatenkantoor Bruggink & Van der Velden in Utrecht), lid van onze Raad van Advies, mij hier in 2015 over vertelde. Deze week ben ik een kort online onderzoek gestart naar nieuwe ontwikkelingen op dit rechtsgebied. Elke week deel ik mijn onderzoeksbevindingen op dit platform delen en de lessen die eruit heb geleerd. Dat zou ons een stukje verder moeten brengen.


Verkoop economische eigendom van aandelen

Even terug naar de basis. Wat betekent de verkoop van de economische eigendom van aandelen? Simpel gezegd betekent dit dat er contractueel afstand wordt gedaan van de economische waarde(vermeerdering/vermindering) en dividendrechten van aandelen, waar jij eigenaar van bent. Je blijft dan wel de juridische eigenaar van de aandelen, maar de economische eigendom komt bij iemand anders te liggen. Voor de liefhebbers van een complexere formulering haal ik graag de uitgebreide definitie van Bruggink & Van der Velden aan:

‘Economisch eigendom van aandelen is te kwalificeren als een samenstel van rechten en verplichtingen met betrekking tot de ‘echte’ aandelen dat het volledige economische belang bij deze ‘echte’ aandelen vertegenwoordigt. Dit belang omvat het risico van waardeverandering, zowel in negatieve als positieve zin, als het recht op de inkomsten uit de aandelen in welke vorm dan ook (bijv. dividend, stockdividend, enz.). Tot deze rechten en verplichtingen behoren niet de formele rechten (waaronder stemrechten, reflectierecht, enquêterecht, etc.) die de wet en de statuten van de BV aan de aandelen/aandeelhouder toekent. Deze rechten blijven achter bij verkoper als de juridisch eigenaar.’ (artikel BvdV)

Economische eigendom is interessant, omdat deze eenvoudig kan worden overgedragen met een verkoopovereenkomst. Er worden een hoop schakels uit de keten geknipt, vergeleken met de overdracht van aandelen. Voor het overdragen van economische eigendom is er bijvoorbeeld geen notaris nodig. Met een standaardovereenkomst (zoals die van The Share Council), kun je iemand anders mede-eigenaar maken van jouw bedrijf.


Voordelen overdracht economische eigendom aandelen

Economisch eigendomsrecht is geen nieuwe ‘uitvinding’. Tot aan de jaren '90 werd dit veel gebruikt bij het overdragen van de eigendom van vastgoed. Dat had toen namelijk als voordeel dat er bij de economische eigendomsoverdracht van onroerend goed geen overdrachtsbelasting werd geheven. Tegenwoordig wordt het vooral gebruikt om overdracht van waarde makkelijk en snel te maken. De eenvoudige overdracht van de economische eigendom van aandelen is overigens niet het enige voordeel. De overdracht levert ook écht eigenaarschap op, wat niet het geval is bij een bonus, winstdeling, SAR (Stock Appreciation Right) en andere afgeleiden. Ook personen die een economisch eigendomsrecht houden, worden economisch als eigenaars van de vennootschap gezien – al zijn ze dat juridisch beslist niet. Hierdoor wordt de waarde van hun aandelen gerelateerd aan de intrinsieke waarde van de onderneming.

Beschermingsconstructie

Voor de volledigheid is het goed om te weten dat het ook mogelijk is om (als bescherming tegen een overname) de juridische en economische eigendom van aandelen te scheiden, door ze te certificeren. De certificaten geven financiële rechten – maar geen stemrechten – en ze worden geplaatst, terwijl een Stichting Administratiekantoor (STAK) de echte aandelen houdt. Ook kan een natuurlijk persoon of een topholding als economisch eigenaar van een concern worden gezien, aangezien deze persoon of topholding de economische belangen heeft en indirect ook de beslissingsmacht.

Juridische versus economische eigendom

In het belastingrecht wordt eveneens scherp onderscheid gemaakt tussen juridische en economische eigendom. De economische eigenaar zal een groot deel (of zelfs het geheel) van de aan de zaak gerelateerde belastingplicht moeten dragen en de juridische eigenaar krijgt een corresponderende korting, doordat zijn eigendom lager wordt gewaardeerd. Omdat de eigendom economisch gesplitst wordt, geldt dit ook voor de belastingplicht. Ook mogen in sommige gevallen (bijvoorbeeld in belastingverdragen met de VS) slechts de uiteindelijk economisch gerechtigden gebruikmaken van belastingverdragen. Hiermee wordt geprobeerd misbruik te bestrijden.


Waarom handelt niet iedereen uitsluitend in economische eigendom?

De handel in economische eigendom heeft nooit écht een vlucht genomen in de publieke wereldhandel. Dit heeft natuurlijk zijn redenen. De belangrijkste reden is de scheiding van de economische en de juridische eigendom. Bij een economische eigendomsoverdracht heeft de economische eigenaar belang bij bescherming van zijn positie. De juridische eigenaar kan immers failliet gaan. Ten laste van hem kan dan bijvoorbeeld beslag gelegd worden. Meerdere advocaten hebben hier stevig over nagedacht. Om de positie van de economische eigenaar zeker te stellen, wordt in de akte doorgaans een (zeer) hoge boete opgenomen (Blenheim). Wordt er in zo’n situatie toch beslag gelegd? Dan zal uitwinning van het beslag niets opbrengen voor de beslaglegger. Indien de beslaglegger dan toch zou executeren, kan dit misbruik van recht opleveren. Een advocaat kan dat beoordelen. Als het de bedoeling is dat de juridische eigendom in de toekomst ook overgaat op de economische eigenaar, kunnen koper en verkoper dit op voorhand met elkaar regelen. De juridische eigenaar dient dan een onherroepelijke volmacht te verstrekken ten behoeve van de economische eigenaar.


Waar wordt deze economisch eigendom nu nog gebruikt?

Het verhandelen van de economische eigendom komt steeds vaker voor. Het is namelijk niet alleen gemakkelijk voor aandelen, maar bijvoorbeeld ook voor obligaties en leningen. Steeds meer fondsen weten hun weg te vinden naar dit financiële instrument. En wat denk je van de gigantische financiële injectie die nodig is voor de energietransitie? Het is helemaal niet gek om eenvoudig (een stuk van) de economische eigendom van een windmolenpark of zonnepanelenveld te verkopen aan de gemeenschap rondom dergelijke projecten. Zo kunnen bouwers sneller door naar volgende energietrajecten, zijn omwonenden trots op hun eigen energietoevoer (in plaats van protesten tegen horizonvervuiling) en kan de maatschappij als geheel grotere stappen vooruitzetten.

Dit zijn enkele voorbeelden van het gebruik van economisch eigendomsrecht. Ik put hier uit de ervaring die ik heb opgedaan bij mijn IT-bedrijf dat achter The Share Council zit. We hebben iedere medewerker eenvoudig en snel de mogelijkheid kunnen geven om mede-eigenaar te worden van ons jonge, vernieuwende bedrijf. Ik ben er dan ook erg trots op dat ik zoveel super betrokken medeaandeelhouders heb.

Mijn onderzoek van deze week heeft vooral mijn kennis over Economisch Eigendom bevestigd. Deze manier van werken is zeer bereikbaar voor de MKB'er van morgen, die snel – en zonder al te veel tussenschakels en bemoeienis – aandelen wil overdragen aan medewerkers en investeerders. Daarom ondersteunen wij dit principe. Dat is ook de reden waarom ik zal blijven vechten voor het versterken van deze manier van delen. "A fair share for each and everyone" – het komt steeds een beetje dichterbij.

Mocht je dit nu ook willen voor je bedrijf, kijk dan eens op www.thesharecouncil.com.

Quintus Willemse - founder The Share Council