Zolang het rendement op kapitaal (r) hoger is dan de economische groei (g), zal de ongelijkheid in kapitaal altijd toenemen. Het aandeel van kapitaal wordt hierdoor namelijk vanzelf groter. De Franse professor Thomas Piketty duidt deze fundamentele ongelijkheid in zijn boek ‘Kapitaal in de 21e eeuw’ aan met de formule: r > g. Dit is helaas de huidige manier waarop het kapitaal in Europa wordt verdeeld.

Afgelopen week heb ik het 700 pagina’s tellende boek van meneer Piketty weer eens doorgeakkerd, voornamelijk om meer informatie te vinden over de kapitaalverdeling in Europa. Daarnaast was het alweer bijna vijf jaar geleden dat ik het had gelezen. Dat is te lang geleden om er nog gemakkelijk een artikel over te kunnen schrijven. Wees gerust, ik bespreek hier niet het gehele boek, maar ik pak er Piketty’s duidelijke overtuiging uit met betrekking tot het ontstaan van de scheve kapitaalverdeling binnen onze samenleving (63% van het kapitaal in Europa in handen van 10% van de mensen).


r > g


Als je goed begrijpt wat de mechanismen zijn achter kapitaal (vermogen) en inkomen, vergroot je de kans om oplossingen te vinden voor de ongelijke kapitaalverdeling binnen Europa – mits je dit belangrijk vindt. Piketty legt een aantal van deze structuren uit en zijn belangrijkste mechanisme is het eerder genoemde r > g. Oftewel, waar het rendement op het vermogen (r) hoger is dan de groei van het nationaal inkomen en productie (g), wordt het aandeel van kapitaal vanzelf groter. Er hoeft maar een klein beetje gespaard te worden om de kapitaalvoorraad sneller te laten groeien dan de economie. Als die r een tijd lang aanzienlijk groter is dan de g, volgt daar bovendien uit dat geërfd kapitaal sneller groeit dan de economie. Wie dus bij een lage groei een klein deel van zijn erfenis belegt, merkt al gauw dat dit kapitaal harder groeit dan het inkomen en de productie in zijn of haar land. Nagelaten kapitaal levert dan altijd meer op dan een leven lang noeste arbeid. Persoonlijk vind ik dat moeilijk te verkroppen en schetst het naar mijn idee een treurig beeld.

Visie van Piketty

Naar mijn mening moet dit anders. Gelukkig ben ik daarin niet de enige. Thomas Piketty verhaalt in zijn boek over de volgende, door hem geprefereerde oplossing: “Er moet een progressieve belasting op vermogens komen”. Vanuit de overheid kan men inderdaad werken aan een hoge belasting op topvermogens, om daarmee een ‘herverdeling van het kapitaal’ te forceren. Een basisinkomen zou daarbij mogelijk het ongelijkheidsgat kunnen dichten – en daar wordt ook wel naar gekeken. Alhoewel ik die insteek snap, lijken deze oplossingen mij op dit moment zowel politiek als maatschappelijk niet haalbaar. Daar hoef je alleen maar de literatuur voor op na te slaan en actuele opinies in de media te volgen.


Geld maakt geld

Gelukkig laat Piketty ook nog andere wegen open. In zijn boek houdt hij een duidelijk betoog over ‘geld maakt geld’. Het voorbeeld van het voordeel van geërfd kapitaal komt meerdere keren aan bod. Zo beschrijft hij eerst dat geërfd kapitaal bij een lage economische groei een bepalende factor is voor het opbouwen van kapitaal. Later zinspeelt hij op ‘trouwen met geërfd geld’ als oplossing om mee te kunnen doen in het kapitaal. Maar alles wijst er in ieder geval op dat het een zoektocht is naar passief inkomen op basis van ‘verkregen of verdiend’ vermogen.

Werkbare oplossing

Hier ligt naar mijn idee ook op dit moment de oplossing, die zowel politiek als maatschappelijk haalbaar en uitvoerbaar is. Het gaat om het verkrijgen van vermogen waarmee passief inkomen kan worden ontwikkeld. Het gaat er dus om dat iedereen kan meedoen aan de kant van de r uit de formule r > g. Hierbij gaat het om sparen en om het bewerkstelligen van de exponentiële versnelling van spaargeld. Naar mijn idee kan dit pragmatisch worden bereikt met een betere verdeling van mede-eigenaarschap van bedrijven.

Nog veel te winnen

Mede-eigenaarschap komt steeds vaker voor; een toenemend aantal bedrijven geeft medewerkers toegang tot participatie in hun aandelen. Hierdoor kunnen zij een vermogen opbouwen, dat meegroeit met de groei van het bedrijf. Dit is echter tot nu toe in Europa wel vooral toebedeeld aan de multinationals (EFES - EMPLOYEE SHARE OWNERSHIP THE EUROPEAN POLICY). Aangezien slechts 1% van de Europese werknemers voor multinationals werkt, zet dit nog geen zoden aan de dijk. Het laat echter wel zien dat er nog een vreselijk groot terrein te winnen is. Namelijk: die andere 99% van de Europese werknemers die voor het midden- en kleinbedrijf werken. De focus zou dus moeten liggen op medewerkersparticipatie bij het mkb.

Piketty zoekt naar vergroting van de personen die meedoen aan de r-kant in zijn formule – door een herverdeling, aangejaagd door belastingheffing. Dat zou echter ook bereikt kunnen worden door medewerkersparticipatie te stimuleren in het MKB. Natuurlijk is dit niet direct zaligmakend, aangezien de ‘grillen’ van het mkb niet worden gecorrigeerd. Sommige bedrijven groeien hard, andere gaan failliet. Wel is het zo dat zo'n 80% van de Europese economie draait op het mkb, wat ervoor zorgt dat 99% van de Europese medewerkers theoretisch eigenaar zou kunnen zijn van 80% van de Europese economie. Ongeacht de grillen van de markt, kan mede-eigenaarschap zo dus zorgen voor een verandering van de kapitaalverdeling in onze samenleving.

Buiten bereik…

Wanneer men deze mechanismen doorziet, wordt duidelijk dat de ‘goedbedoelde financiële regulator’ (de AFM en DNB) er op dit moment voor zorgt – onder het mom van ‘bescherming van de burger’ – dat deze participaties in het mkb volledig buiten het bereik blijven liggen van de gemiddelde medewerker. Wanneer een regelgever bepaalt dat uitsluitend effecten boven de € 100.000 vrij verhandelbaar zijn buiten de gereguleerde beurzen om, houdt diezelfde regelgever een situatie in stand waarin alleen groot vermogen meer vermogen kan creëren. Met The Share Council proberen we hier het verschil te maken. Juist voor het mkb willen wij het makkelijk maken om het eigenaarschap van een bedrijf te delen. En ja, ik doe dit omdat ik op zoek ben naar een betere verdeling van dit kapitaal.

Zelfs wanneer je sceptisch bent als ondernemer en niet gelooft in een herverdeling, heb je baat bij deze oplossing. Er is namelijk voor iedereen iets mee te winnen. De medewerker creëert een vermogen voor passief inkomen, en de ondernemer creëert loyaal werknemerschap, om zo stabiel en sterk te kunnen groeien.

Veelbelovend

Piketty zegt het niet met zoveel woorden, maar het idee om medewerkers mede-eigenaar te maken, is nog nooit zo veelbelovend geweest als in de wereld van vandaag, met de huidige scheve kapitaalverdeling. Natuurlijk zijn het allemaal communicerende vaten. Als we met ons allen een klein beetje meer aan de r-kant van de formule r > g zouden kunnen zitten, zou dat onze maatschappij en het Europa waar wij nu in leven weer een stuk mooier maken.

Ik ben benieuwd wat jij ervan vindt. Laat het weten in de comments!


In 2020 schrijf ik elke week een artikel over mijn onderzoek naar kapitaalverdeling en medewerkersparticipatie in Europa. Het is mijn goede voornemen voor dit jaar om elke week een artikel of boek te lezen over een van deze twee onderwerpen en de lessen daaruit online te delen. In de hoop dat een grotere groep mensen baat heeft bij de inzichten die deze zoektocht oplevert.

Tot volgende week,

Quintus